Voorkeuren

Muziek.

Van Schubert houd ik het meest, daarover bestaat geen twijfel. Vooral zijn pianosonates raken mij diep. In de sonate in Bes (althans in de eerste twee delen ervan) klinken verdriet en vreugde in ondeelbare eenheid. Dit is de eenheid van leven en dood, van de liefde en de overgave. Jos Van Immerseel speelde deze sonate op de uitvaartdienst van mijn goede vriend Frans Verleyen. Alles is één, zegt deze muziek, voorbij de strijd, voorbij de angst, voorbij de tijd, is alles één en eindeloos en louter schoonheid. De fantasie voor viool en piano D 934 beweegt zich speels en zielsblij in de hemel, met af en toe een uitstapje naar de aarde om daar wat rond te dartelen, en dan weer snel op vleugels hemelwaarts te stijgen tot in het zuivere licht daarboven.

Had Schubert nooit bestaan, dan kon niemand Beethoven van de eerste plaats verdrijven. Vooral van zijn grote orchestrale werken, de symfonieën en concerto's, houd ik veel. Ze worden in schoonheid en zeggingskracht door niets overtroffen. Als ik naar het vierde pianoconcerto luister, of naar het Triple concerto, of naar de zevende symfonie, staat Beethoven toch weer op de eerste plaats. Omdat ik dan even Schubert vergeet.

Wat komt na Schubert en Beethoven? Er valt geen lijst op te stellen. De muziek laat zich niet meten en sorteren. Maar voor Chopin heb ik zeker een voorliefde. Luisteren naar zijn Etudes en Preludes is puur genot. Zoals zijn Berceuse klinkt, zou de hele wereld moeten zijn: speels, fijnzinnig en vol geluk. Mozart is een vleugje hemel op aarde, luidt het cliché, maar als ik naar zijn klarinetconcerto luister of naar de pianosonate in A K331, realiseer ik me hoe waar deze gemeenplaats is. Mijn eerste liefde in de muziek ging naar Grieg die het besneeuwde Noorwegen opwarmde met een vurig pianoconcerto. Deze muziek doorgloeide mij als kind, en nog altijd voel ik de gloed.

Er is muziek die méér is dan muziek. Méér ook dan wat binnen het bereik van gevoel en emotie ligt. Dat weet ik wanneer ik luister naar sommige liturgische muziek, zoals gezangen uit de orthodoxe eredienst door de monniken van Chevetogne. 'Luisteren' is dan niet het juiste woord, het is een gedragen worden door een onaardse sacrale schoonheid. En toch is juist die schoonheid ook heel aards: de basstem is als een warme aarde waarin het leven zijn wortels houdt, hoe hoog het ook reikt.  De taal waarin gezongen wordt is oud-slavisch, maar de betekenis van deze klanken is helder als het licht van de zon.

Hier volgt een opsomming van muziek waarvan ik het meest houd. De volgorde is alfabetisch naar componist. De lijst is uiteraard niet volledig.

J.S. Bach, Goldbergvariaties, BWV988 (uitgevoerd door Glenn Gould, opname van 1981)

J.S. Bach, Suite nr. 1 voor cello, in G groot, BWV 1007

J.S. Bach, Brandenburg concerto nr. 2, in F groot, BWV 1047

Beethoven, Pianoconcerto nr. 4, in G groot, op. 58

Beethoven, Triple concerto, in C groot, op. 56

Beethoven, Symfonie nr. 7, in A groot, op. 92

Beethoven, Symfonie nr. 9, in D klein, op. 145

Beethoven, Pianosonate nr. 21 (Waldstein-sonate), in C groot, op. 53

Beethoven, Pianosonate nr. 29 (Hammerklavier-sonate), in Bes groot, op. 106

Beethoven, Strijkkwartet nr. 15, in A klein, op. 132

Beethoven, Bagatelle op. 126 nr. 5 (presto - andante)

Beethoven, Piano-trio in D groot, op. 70 nr. 1 (Geister Trio)

Beethoven, Piano-trio in Bes groot, op. 97 nr. 1 (Erzherzogs Trio)

Bruch, Vioolconcerto nr. 1 in G klein, op. 26

Chopin, Berceuse, in D mol groot, op. 57

Chopin, Nocturnes, op. 9, 15, 27, 32, 37, 48, 55, 62, posth. 72

Chopin, Preludes, op. 28

Chopin, Etudes, op. 10, 25

Dvorak, Celloconcerto, in B klein, op. 104

Dvorak, Symfonie nr. 9, De Nieuwe Wereld (vooral het Largo)

Grieg, Pianoconcerto, in A klein, op. 16

Markopoulos, Orphische Liturgie

Mozart, Concerto voor klarinet, in A groot, KV 622

Mozart, Divertimento, KV 563

Mozart, Serenade in G groot (Eine Kleine Nachtmusik), KV 525

Mozart, Pianosonate nr. 11 in A groot, KV331

Rachmaninov, Vespers, op. 37

Scarlatti, Domenico, Sonata K95 in C   (in de uitvoering door Fou Ts'ong, piano)

Schubert, Auf dem Wasser zu singen, D 774, op. 72

Schubert, Im Abendrot, D 799

Schubert, Der Hirt auf dem Felsen, D 965, op. posth. 129

Schubert, Der Lindenbaum, nr. 5 uit Die Winterreise, D 911

Schubert, Der Leiermann, nr. 24 uit Die Winterreise, D 911

Schubert, Deutsche Messe, D872

Schubert, Strijkkwintet, C groot, op. posth. 163

Schubert, Adagio in Es groot, D 897, op. posth. 148 (Notturno)

Schubert, Pianosonate in A groot, D 664

Schubert, Pianosonate in A klein, D 784, op. 143

Schubert, Pianosonate in A klein, D 845

Schubert, Pianosonate in D groot, D 850, op. 53

Schubert, Pianosonate in G groot, D 894

Schubert, Pianosonate in A groot, D 959

Schubert, Pianosonate in Bes groot, D 960

Schubert, Moment Musical in As groot, D 780, op. 94, nr. 2

Schubert, Impromptu in F klein, op. 142 nr. 1

Schubert, Drei Klavierstücke, D 946

Schubert, Fantasie voor viool en piano in C groot, D 934, op. 159

Schubert, Symfonie nr. 9, Die Grosse, in C groot, D 944

Literatuur.

De auteur die mij het meest aanspreekt is Dostojevski. Ik heb veel, bijna alles, van hem gelezen. De titels die voor mij het meest betekend hebben, zijn:

- De Gebroeders Karamazov (ik las eers de vertaling van A. Kosloff, en dan die van Jan Van der Eng)
- De Idioot (vert. Charles B. Timmer)
- Misdaad en Straf (vert. Jan Meijer)
- Aantekeningen uit het Ondergrondse (vert. Hans Leerink)
- De Vernederden en Gekrenkten (vert. Heleen A. Bendien)

Heel anders, maar intrigerend en inspirerend, waren:

- Goethe, Faust I en II
- George Orwell, Nineteen Eighty-Four
- Hermann Melville, Moby Dick
- Ray Bradbury, The Martian Chronicles
- C.S. Lewis, Out of the Silent Planet

Van deze Nederlandstalige werken heb ik genoten:

- Multatuli, Max Havelaar
- Felix Timmermans, Boerenpsalm

Schilderkunst.

Hieronder staan enkele werken die mij het meest fascineren, ontroeren of troosten. (Klik op de afbeeldingen.)